T ھۈجەيرىسى قان راكىنى CAR-T داۋالاشتىكى قىيىنچىلىقلارنى يېڭىش
خىمېر ئانتىگېن قوبۇللىغۇچى T ھۈجەيرىسى (CAR-T) داۋالاش ئۇسۇلى B ھۈجەيرىسىدىن كېلىپ چىققان قان كېسەللىكلىرىنى داۋالاشتا يېڭىلىق يارىتىش ئۇسۇلى بولۇپ، يۇقىرى ئۈنۈملۈك ۋە بىخەتەر. قانداقلا بولمىسۇن، ئۇنى T ھۈجەيرىسى ئۆتكۈر لىمفا ھۈجەيرىسى راكى (T-ALL) ۋە پېرىفېرىك راك قاتارلىق T ھۈجەيرىسى راك كېسەللىكلىرىگە قوللىنىش... T ھۈجەيرىلىك لىمفا كېسىلى (PTCL)، زور قىيىنچىلىقلارنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدۇ. ئاساسلىق قىيىنچىلىقلارنىڭ بىرى يامان سۈپەتلىك T ھۈجەيرىلىرى بىلەن نورمال T ھۈجەيرىلىرىنىڭ ئوخشاشلىقىدا بولۇپ، ساغلام T ھۈجەيرىلىرىگە زىيان يەتكۈزمەي تۇرۇپ پەقەت راك ھۈجەيرىلىرىنىلا نىشانغا ئېلىشنى قىيىنلاشتۇرىدۇ. بۇ CAR-T ھۈجەيرىلىرىنىڭ ھەم يامان سۈپەتلىك، ھەم نورمال T ھۈجەيرىلىرىگە ھۇجۇم قىلىپ، داۋالاشنىڭ ئۈنۈمىنى قاتتىق چەكلەيدىغان «بىرلىك ئۆلتۈرۈش» دەپ ئاتىلىدىغان بىر ھادىسىنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدۇ. ئۇنىڭدىن باشقا، T ھۈجەيرىلىرىنىڭ يامان سۈپەتلىك ئۆسمىلىرىنىڭ كۆپ خىللىقى ئومۇميۈزلۈك CAR-T ھۈجەيرە نىشانلىرىنى ئېنىقلاشنى قىيىنلاشتۇرىدۇ، چۈنكى بىرلا نىشانلىق ئانتىگېن بارلىق راك ھۈجەيرىلىرىدە بىردەك ئىپادىلەنمەسلىكى مۇمكىن.
كلىنىكىلىق سىناقلاردا، CD5 ۋە CD7 قاتارلىق pan-T ئانتىگېنلىرىغا قارىتىلغان CAR-T ھۈجەيرىلىرى T ھۈجەيرىسىنىڭ يامان سۈپەتلىك ئۆسمىلىرىنى داۋالاشتا بەلگىلىك مۇۋەپپەقىيەتلەرنى قولغا كەلتۈردى. بۇ نىشانلار كۆپىنچە T ھۈجەيرىسى يامان سۈپەتلىك ئۆسمىلىرىنىڭ يۈزىدە ئۇچرايدۇ، ئەمما ئۇلار نورمال T ھۈجەيرىلىرىدىمۇ پەيدا بولۇپ، T ھۈجەيرىسىنىڭ ئاجىزلىشىشى، ئىممۇنىتېت كەمچىللىكى ۋە يۇقۇملىنىشقا بولغان سەزگۈرلۈكنىڭ ئېشىشى قاتارلىق ئېغىر يان تەسىرلەرنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدۇ. بۇ قىيىنچىلىقلارنى پەسەيتىش ئۈچۈن، تەتقىقاتچىلار CD4، CD30، CD37 ۋە CCR4 قاتارلىق تېخىمۇ ئېنىق «چەكلەنگەن» T ھۈجەيرىسى ئانتىگېنلىرىغا دىققەت قىلماقتا. بۇ ئانتىگېنلار T ھۈجەيرىلىرىنىڭ بەزى تارماق گۇرۇپپىلىرىغا نىسبەتەن تېخىمۇ تاللاشچان بولۇپ، بۇ بىر-بىرىنى ئۆلتۈرۈش خەۋپىنى تۆۋەنلىتىپ، نورمال ئىممۇنىتېت ئىقتىدارىنى ساقلاپ قېلىشى مۇمكىن. قانداقلا بولمىسۇن، بۇ چەكلەنگەن ئانتىگېنلار توغرىسىدىكى تەتقىقات يەنىلا دەسلەپكى باسقۇچتا تۇرماقتا، ھەر بىر ئەھۋال ئۈچۈن ئەڭ مۇۋاپىق نىشاننى بېكىتىش ئۈچۈن بىمارلارنى ئەستايىدىل تاللاش ئىنتايىن مۇھىم.
يەنە بىر تەكشۈرۈلۈۋاتقان ئىستراتېگىيە، بىمارلارنىڭ ئۆزلىرىدىن ئەمەس، بەلكى ساغلام ئىئانە قىلغۇچىلاردىن ئېلىنغان ئاللوگېنلىق CAR-T ھۈجەيرىلىرىنى تەرەققىي قىلدۇرۇشنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ. ئاللوگېنلىق CAR-T ھۈجەيرىلىرىنى گېن جەھەتتىن تەھرىرلەپ، ئۆسمە بۇلغىنىشىنىڭ ئالدىنى ئېلىشقا ۋە كۆچۈرۈش جەريانىدا كۆپ ئۇچرايدىغان كېسەللىك بولغان كۆچۈرۈشكە قارشى خوجايىن كېسىلى (GvHD) خەۋپىنى ئازايتىشقا بولىدۇ. قانداقلا بولمىسۇن، بۇ ھۈجەيرىلەر ئىممۇنىتېت سىستېمىسىنىڭ رەت قىلىنىشى قاتارلىق قىيىنچىلىقلارغا دۇچ كېلىدۇ، بۇ ئۇلارنىڭ ئۇزۇن مۇددەتلىك ئۈنۈمىنى چەكلەيدۇ. بۇنى ھەل قىلىش ئۈچۈن، CRISPR/Cas9 ۋە ئاساس تەھرىرلەش قاتارلىق گېن تەھرىرلەش تېخنىكىلىرى CAR-T ھۈجەيرىلىرىنى ئۆزگەرتىش ئۈچۈن تەتقىق قىلىنىۋاتىدۇ، بۇ ئۇلارنى تېخىمۇ ئومۇميۈزلۈك قوللىنىشقا بولىدىغان ۋە بىمارلار ئۈچۈن بىخەتەر قىلىدۇ. بولۇپمۇ ئاساس تەھرىرلەش ئەنئەنىۋى گېن تەھرىرلەشكە ئۈمىدۋار بىر تاللاش بىلەن تەمىنلەيدۇ، چۈنكى ئۇ قوش زەنجىرلىك DNA ئۈزۈلۈشى بىلەن مۇناسىۋەتلىك خەۋپلەردىن ساقلىنىدۇ، گېن زەھەرلىنىشىنى ئازايتىدۇ ۋە CAR-T داۋالاش ئۇسۇلىنىڭ بىخەتەرلىك ئەھۋالىنى ياخشىلايدۇ.
بۇ ئىلگىرىلەشلەرگە قارىماي، بىر قىسىم قىيىنچىلىقلار يەنىلا مەۋجۇت. CAR-T ھۈجەيرىلىرى كۆپىنچە بەدەندە ئۇزۇن مۇددەت ساقلىنىپ قالالمايدۇ، بۇ كېسەللىكنىڭ قايتا قوزغىلىشىغا سەۋەب بولۇشى مۇمكىن. مەسىلەن، CD7 نىشانلىق CAR-T ھۈجەيرىلىرى بىلەن داۋالانغاندىن كېيىن، CD7-مەنپىي T ھۈجەيرىلىرى پەيدا بولۇپ، CAR-T ھۈجەيرىسىنى ئۆلتۈرۈشكە قارشى تۇرالايدۇ، بۇ داۋالاشنى تېخىمۇ مۇرەككەپلەشتۈرىدۇ. تەتقىقاتچىلار CAR-T ھۈجەيرىلىرىنىڭ ئۇزۇن ئۆمۈر كۆرۈشى ۋە ئۈنۈمىنى ئاشۇرۇشنىڭ ئۇسۇللىرىنى تەكشۈرۈۋاتىدۇ، بۇنىڭ ئىچىدە CAR-T داۋالاش ئۇسۇلىنى باشقا داۋالاش ئۇسۇللىرى، مەسىلەن، ئاساسىي ھۈجەيرە كۆچۈرۈش بىلەن بىرلەشتۈرۈپ، رېۋىزىيەنى مۇستەھكەملەش ۋە ساقلاش قاتارلىقلار بار. «كۆۋرۈك داۋالاش» دەپ ئاتىلىدىغان بۇ ئۇسۇل، بولۇپمۇ ئۆسمە يۈكى يۇقىرى بولغان بىمارلاردا، قايتا قوزغىلىشتىن ساقلىنىش ئۈچۈن قوشۇمچە قوغداش قەۋىتى بىلەن تەمىنلىيەلەيدۇ.
CAR-T داۋالاشتىن كېيىنكى ئاسارەتلەر، جۈملىدىن سىتوكىن قويۇپ بېرىش سىندرومى (CRS)، ئىممۇنىتېت ئۈنۈم بەرگۈچى ھۈجەيرىلىرى بىلەن مۇناسىۋەتلىك نېرۋا زەھەرلىنىش سىندرومى (ICANS) ۋە پۇرسەتلىك يۇقۇملىنىش قاتارلىقلارمۇ ئەندىشە قوزغىتىدىغان ساھەلەر. بولۇپمۇ T ھۈجەيرىلىرىنىڭ ئازىيىشى بىمارلارنى ئېپشتېين-بار ۋىرۇسى (EBV) ۋە سىتومېگالوۋىرۇس (CMV) قاتارلىق يوشۇرۇن يۇقۇملىنىشلارنىڭ قايتا ئاكتىپلىشىشىغا ئاسانلاشتۇرىدۇ، سۆڭەك ئىلىكىنىڭ باستۇرۇلۇشى بولسا ئۇزۇنغا سوزۇلغان سىتوپېنىيەگە ئېلىپ كېلىدۇ. بۇ خەتەرلەرنى ئازايتىش ئۈچۈن، تەتقىقاتچىلار CAR-T ھۈجەيرىلىرىنىڭ بىخەتەرلىكى ۋە ئۈنۈمىنى ئاشۇرۇشنىڭ ئۇسۇللىرىنى تەكشۈرۈۋاتىدۇ، مەسىلەن، بىخەتەرلىك ئالماشتۇرۇشلىرىنى كىرگۈزۈش ۋە يان تەسىرلەرنى ئەڭ تۆۋەن چەككە چۈشۈرۈش ئۈچۈن قىسقا داۋالاش ئۇسۇلىنى قوللىنىش.
ئومۇمەن قىلىپ ئېيتقاندا، CAR-T داۋالاش ئۇسۇلى T ھۈجەيرىسى قان راكىنى داۋالاشتا زور ئىلگىرىلەشلەرنى قولغا كەلتۈرگەن بولسىمۇ، ئانتىگېننى نىشانلاش، ئىممۇنىتېت سىستېمىسىنىڭ ئاسارەتلىرى ۋە ئۇزۇن مۇددەتلىك داۋاملىشىش قاتارلىق مەسىلىلەر يەنىلا مەۋجۇت. CAR-T تېخنىكىسىدا داۋاملىق تەتقىقات ۋە يېڭىلىق يارىتىش، جۈملىدىن قوش نىشانلىق داۋالاش ئۇسۇللىرىنى تەرەققىي قىلدۇرۇش، گېن تەھرىرلەش تېخنىكىسى ۋە تېخىمۇ ئېنىق بىمار تاللاش، CAR-T داۋالاش ئۇسۇلىنىڭ T ھۈجەيرىسىنىڭ يامان سۈپەتلىك ئۆسمىلىرىنى داۋالاشتىكى ئەڭ چوڭ يوشۇرۇن كۈچىنى ئېچىش ئۈچۈن ئىنتايىن مۇھىم. كلىنىكىلىق سىناقلار يېڭى ئىستراتېگىيەلەرنى تەتقىق قىلىشنى داۋاملاشتۇرۇۋاتقانلىقتىن، CAR-T داۋالاش ئۇسۇلىنىڭ تەرەققىي قىلىپ، بۇ خىل قىيىن راك كېسىلىگە گىرىپتار بولغان بىمارلارغا تېخىمۇ ئۇزۇن مۇددەتلىك ۋە بىخەتەر داۋالاش ئۇسۇللىرىنى تەمىنلىشىگە ئۈمىد بار.