सिस्टेमिक ल्युपस एरिथेमॅटोसस (SLE) साठी CAR-T

सुश्री सी या एक रुग्ण आहेत, ज्यांच्यावर CAR-T थेरपीद्वारे SLE साठी यशस्वी उपचार करण्यात आले आहेत. ही त्यांची कहाणी आहे.

प्रकरणाचा आढावा:

३२ वर्षीय महिला, सुश्री सी, गेल्या दोन वर्षांपासून सिस्टेमिक ल्युपस एरिथेमॅटोसस (SLE) या आजाराशी झुंज देत होत्या. अनेक पारंपरिक उपचार घेऊनही, त्यांच्या आजारावर नियंत्रण मिळवता आले नाही. त्यांना नेफ्रायटिस, सांधेदुखी आणि सतत येणारे पुरळ यांसारख्या गंभीर लक्षणांचा त्रास होत होता, ज्यामुळे त्यांच्या जीवनशैलीवर लक्षणीय परिणाम झाला होता.

उपचारापूर्वीची स्थिती:

सुश्री सी यांच्या एसएलईमध्ये तीव्र लक्षणे होती, ज्यात अशक्त करणारी सांधेदुखी, वारंवार होणारा नेफ्रायटिस आणि दीर्घकाळ टिकणारे पुरळ यांचा समावेश होता. प्रयोगशाळेतील चाचण्यांमध्ये अँटी-डबल-स्ट्रँडेड डीएनए अँटीबॉडीजची पातळी खूप वाढलेली आणि कॉम्प्लिमेंट सी३ व सी४ ची पातळी कमी झालेली आढळली, जे सक्रिय आजाराचे द्योतक होते. सिस्टेमिक ल्युपस एरिथेमॅटोसस डिसीज ॲक्टिव्हिटी इंडेक्स (SLEDAI-2K) स्कोअर १६ असल्याने, सुश्री सी यांची प्रकृती गंभीर मानली जात होती आणि प्रमाणित इम्युनोसप्रेसिव्ह उपचारांनी आराम मिळू शकला नव्हता.

CAR-T थेरपीचा निर्णय:

तिची प्रतिसाद न देणारी स्थिती पाहता, सुश्री सी यांना CAR-T सेल थेरपीच्या क्लिनिकल ट्रायलमध्ये दाखल करण्यात आले. ही एक क्रांतिकारक उपचार पद्धती आहे, जी सुरुवातीला विशिष्ट कर्करोगांसाठी विकसित केली गेली होती, परंतु आता SLE सारख्या स्वयंप्रतिरोधक (ऑटोइम्यून) रोगांसाठी तिचा शोध घेतला जात आहे. CAR-T थेरपीमध्ये, रुग्णाच्या टी-पेशींमध्ये जनुकीय बदल करून, रोगाच्या प्रक्रियेत महत्त्वाची भूमिका बजावणाऱ्या विशिष्ट रोगप्रतिकारक पेशींना लक्ष्य केले जाते.

CAR-T उपचार प्रक्रिया:

1. रुग्ण निवड: सुश्री सी यांचा गंभीर आणि उपचारांना प्रतिसाद न देणारा एसएलई आजार त्यांना सीएआर-टी थेरपीसाठी योग्य उमेदवार बनवतो.

2. तयारी: CAR-T पेशी घेण्यापूर्वी, सुश्री सी यांच्यावर केमोथेरपी कंडिशनिंग करण्यात आले, जी त्यांच्या शरीरातील लिम्फोसाइट्सची संख्या कमी करण्यासाठी आणि CAR-T इन्फ्युजनसाठी त्यांच्या रोगप्रतिकार प्रणालीला तयार करण्यासाठी एक मानक पायरी आहे.

3. टी-सेल अभियांत्रिकी: सुश्री सी यांच्या टी पेशी प्रयोगशाळेत गोळा करून, CD19 आणि BCMA प्रतिजनांना लक्ष्य करणारे कायमेरिक अँटीजन रिसेप्टर्स (CAR) व्यक्त करण्यासाठी त्यांमध्ये बदल करण्यात आले. हे प्रतिजन सामान्यतः बी पेशींच्या पृष्ठभागावर आढळतात, ज्या SLE मध्ये दिसणाऱ्या रोगप्रतिकारक शक्तीच्या असंतुलनामध्ये महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावतात.

4. CAR-T सेल इन्फ्युजन: विस्तार आणि गुणवत्ता चाचणीनंतर, सुधारित CAR-T पेशी सुश्री सी यांच्या शरीरात पुन्हा प्रत्यारोपित करण्यात आल्या. या प्रत्यारोपाने त्यांच्या ल्युपसविरुद्धच्या लढ्यात एका नव्या पर्वाची सुरुवात झाली.

5. आंतररुग्ण देखरेख: उपचाराची सुरक्षितता आणि परिणामकारकता सुनिश्चित करण्यासाठी, इन्फ्युजननंतर २५ दिवस सुश्री सी यांच्यावर काळजीपूर्वक देखरेख ठेवण्यात आली. वैद्यकीय कर्मचाऱ्यांनी दुष्परिणामांच्या कोणत्याही लक्षणांवर बारकाईने लक्ष ठेवले, जसे की सायटोकाइन रिलीज सिंड्रोम (CRS), जी CAR-T थेरपीची एक सामान्य प्रतिक्रिया आहे.

उपचाराचे परिणाम:

1. अल्पकालीन प्रतिसाद: इन्फ्युजन सुरू केल्याच्या अवघ्या तीन आठवड्यांतच, सुश्री सी यांच्या लक्षणांमध्ये लक्षणीय सुधारणा दिसून आली. त्यांच्या सांधेदुखी आणि सूज कमी झाली, आणि अनेक वर्षांपासून त्यांना त्रास देणारे पुरळ फिके पडू लागले. प्रयोगशाळेतील चाचण्यांमध्ये असेही दिसून आले की त्यांच्या रक्तातील बी-पेशी प्रभावीपणे नष्ट झाल्या होत्या, ज्यामुळे हे सिद्ध झाले की CAR-T पेशींनी त्यांच्या रोगप्रतिकार प्रणालीच्या सदोष घटकांना यशस्वीपणे लक्ष्य केले होते.

2. मध्यावधी मूल्यमापन (३ महिने): तीन महिन्यांनंतर, सुश्री सी यांच्या आजाराची तीव्रता जवळजवळ नगण्य झाली होती आणि त्यांचा SLEDAI-2K स्कोअर १६ वरून २ पर्यंत खाली आला होता. उपचारांपूर्वी एक मोठी चिंता असलेला त्यांचा नेफ्रायटिस आता नियंत्रणात आला होता आणि त्यांच्या प्रोटीन्युरियामध्ये लक्षणीय घट झाली होती. याव्यतिरिक्त, त्यांच्या अँटी-डबल-स्ट्रँडेड डीएनए अँटीबॉडीची पातळी कमी झाली होती आणि त्यांच्या कॉम्प्लिमेंट C3 व C4 ची पातळी सामान्य झाली होती, जे रोगप्रतिकारक शक्तीचे संतुलन पुन्हा प्रस्थापित झाल्याचे दर्शवते.

3. दीर्घकालीन परिणाम (१२ महिने): CAR-T थेरपी घेतल्यानंतर एक वर्षानंतर, सुश्री सी औषधांशिवाय रोगमुक्त राहिल्या आणि त्यांच्या SLE आजाराचा पुन्हा उद्भवण्याचा कोणताही संकेत मिळाला नाही. त्यांची रोगप्रतिकारशक्ती हळूहळू सुधारली होती आणि त्यांच्या बी-पेशी पुन्हा निर्माण झाल्या असल्या तरी, त्यांनी कोणतीही रोगकारक क्रिया दर्शवली नाही. सौम्य CRS चा अनुभव वगळता, संपूर्ण उपचार प्रक्रियेदरम्यान सुश्री सी यांना इतर कोणतेही गंभीर दुष्परिणाम जाणवले नाहीत.

अधिक उपचार डेटा:

CAR-T थेरपीने सिस्टेमिक ल्युपस एरिथेमॅटोसस (SLE) च्या उपचारात, विशेषतः या आजाराच्या गंभीर आणि उपचारांना दाद न देणाऱ्या प्रकारातील रुग्णांसाठी, लक्षणीय आशा दाखवली आहे. अलीकडील अभ्यासांमधून याची परिणामकारकता सिद्ध झाली असून, अनेक रुग्णांना दीर्घकाळ औषधांशिवाय आजारमुक्तीचा अनुभव आला आहे.

आठ रुग्णांवर केलेल्या एका अभ्यासात, CD19-पॉझिटिव्ह बी-पेशींना लक्ष्य करणारी CAR-T सेल थेरपी घेतल्यानंतर सर्वांमध्ये रोगाची पूर्णपणे मुक्ती दिसून आली. या थेरपीमुळे या बी-पेशींचा नाश झाला, ज्या SLE मध्ये हानिकारक ऑटोअँटीबॉडीज तयार करण्यासाठी जबाबदार असतात. महत्त्वाचे म्हणजे, बी-पेशींची पुनर्निर्मिती झाल्यानंतरही, रोग परत आला नाही आणि रुग्ण लसींना सामान्य रोगप्रतिकार प्रतिसाद टिकवून ठेवण्यास सक्षम होते. हे रोगप्रतिकार प्रणालीवर CAR-T थेरपीच्या प्रभावाचे टिकाऊ स्वरूप दर्शवते, विशेषतः SLE चे वैशिष्ट्य असलेल्या ऑटोइम्यून हल्ल्यांना थांबवण्याच्या बाबतीत.

१३ महिन्यांपर्यंत रुग्णांचा मागोवा घेणाऱ्या एका अभ्यासात असे दिसून आले की, सर्व सहभागींच्या आजाराच्या तीव्रतेत लक्षणीय घट झाली आणि आजाराचा पुन्हा प्रादुर्भाव झाला नाही. शिवाय, ही उपचारपद्धती सर्वसाधारणपणे सुसह्य होती आणि सायटोकाइन रिलीज सिंड्रोम (CRS) सारखे सौम्य दुष्परिणाम नियंत्रणात ठेवण्यासारखे होते.

हे आशादायक परिणाम असे सूचित करतात की CAR-T थेरपी ही उपचारांना प्रतिसाद न देणाऱ्या SLE रुग्णांसाठी एक व्यवहार्य, दीर्घकालीन उपाय ठरू शकते, ज्यामुळे आयुष्यभर चालणाऱ्या इम्युनोसप्रेसिव्ह उपचारांची गरज संभाव्यतः दूर होऊ शकते.