နှစ် ၅၀ ကျော်အတွင်း Natural Killer (NK) ဆဲလ်များတွင် 획기적인 တိုးတက်မှုများ

၁၉၇၃ ခုနှစ်တွင် အကျိတ်ဆဲလ်များကို "တိကျမှုမရှိသော" သတ်ဖြတ်မှုပြသသည့် လင့်ဖိုဆိုက်များ၏ ပထမဆုံးအစီရင်ခံစာများကတည်းက Natural Killer (NK) ဆဲလ်များ၏ နားလည်မှုနှင့် အရေးပါမှုသည် အလွန်တိုးတက်ပြောင်းလဲလာခဲ့သည်။ ၁၉၇၅ ခုနှစ်တွင် Rolf Kiessling နှင့် Karolinska Institute မှ လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက်များသည် "Natural Killer" ဆဲလ်များ" ဟူသော အသုံးအနှုန်းကို တီထွင်ခဲ့ပြီး၊ ၎င်းတို့၏ ကြိုတင်အာရုံခံနိုင်စွမ်းမရှိဘဲ အကျိတ်ဆဲလ်များကို မိမိဘာသာတိုက်ခိုက်နိုင်သည့် ထူးခြားသောစွမ်းရည်ကို မီးမောင်းထိုးပြခဲ့သည်။

နောက်လာမည့် နှစ်ငါးဆယ်အတွင်း ကမ္ဘာတစ်ဝှမ်းရှိ ဓာတ်ခွဲခန်းများစွာသည် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် လေ့လာခဲ့ကြသည်။ Nk ဆဲလ်ကင်ဆာနှင့် အဏုဇီဝပိုးမွှားများကို ဆန့်ကျင်သည့် အိမ်ရှင်ခုခံမှုတွင် ၎င်းတို့၏ အခန်းကဏ္ဍအပြင် ကိုယ်ခံအားစနစ်အတွင်း ၎င်းတို့၏ ထိန်းညှိပေးသည့် လုပ်ဆောင်ချက်များကို ရှင်းလင်းဖော်ပြရန်အတွက် in vitro များကို အသုံးပြုကြသည်။

NK ဆဲလ်များ- ရှေ့ဆောင် မွေးရာပါ လင့်ဖိုဆိုက်များ

မွေးရာပါ လင့်ဖိုဆိုက်မိသားစု၏ ပထမဆုံးသော လက္ခဏာရပ်များဖြစ်သည့် NK ဆဲလ်များသည် တိုက်ရိုက် ဆိုက်တိုတောက်ဆစ် လုပ်ဆောင်ချက်နှင့် ဆိုက်တိုကင်းများနှင့် ကီမိုကင်းများ ထုတ်လွှတ်ခြင်းဖြင့် အကျိတ်များနှင့် ရောဂါပိုးများကို ကာကွယ်ပေးသည်။ ခွဲခြားသတ်မှတ်နိုင်သော အမှတ်အသားများ မရှိခြင်းကြောင့် "null cells" ဟု ရည်ညွှန်းခဲ့သော်လည်း၊ single-cell RNA sequencing၊ flow cytometry နှင့် mass spectrometry တို့တွင် တိုးတက်မှုများကြောင့် NK ဆဲလ်မျိုးကွဲများကို အသေးစိတ်ခွဲခြားနိုင်ခဲ့သည်။

ပထမဆယ်စုနှစ် (၁၉၇၃-၁၉၈၂): တိကျမှုမရှိသော ဆိုက်တိုအဆိပ်သင့်မှုကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခြင်း

၁၉၆၀ ပြည့်လွန်နှစ်များနှောင်းပိုင်းနှင့် ၁၉၇၀ ပြည့်လွန်နှစ်များအစောပိုင်းတွင် ဆဲလ်မှတစ်ဆင့် ဆိုက်တိုအဆိပ်သင့်မှုကို တိုင်းတာရန် ရိုးရှင်းသော in vitro assays များ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာခဲ့သည်။ ၁၉၇၄ ခုနှစ်တွင် Herberman နှင့် လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက်များသည် ကျန်းမာသောလူများထံမှ peripheral blood lymphocytes များသည် လူသား lymphoma ဆဲလ်အမျိုးမျိုးကို သတ်နိုင်ကြောင်း သရုပ်ပြခဲ့ကြသည်။ Kiessling၊ Klein နှင့် Wigzell တို့သည် အကျိတ်မရှိသော ကြွက်များမှ lymphocytes များဖြင့် အကျိတ်ဆဲလ်များ အလိုအလျောက်ပြိုကွဲခြင်းကို ထပ်မံဖော်ပြခဲ့ပြီး ဤလုပ်ဆောင်ချက်ကို "သဘာဝသတ်ဖြတ်ခြင်း" ဟု အမည်ပေးခဲ့သည်။

ဒုတိယဆယ်စုနှစ် (၁၉၈၃-၁၉၉၂): မျိုးရိုးဗီဇလက္ခဏာရပ်ခွဲခြားခြင်းနှင့် ဗိုင်းရပ်စ်ကာကွယ်ရေး

၁၉၈၀ ပြည့်လွန်နှစ်များအတွင်း NK ဆဲလ်များ၏ phenotypic လက္ခဏာရပ်များဆီသို့ အာရုံစိုက်မှု ပြောင်းလဲသွားခဲ့ပြီး ကွဲပြားသော လုပ်ဆောင်ချက်များရှိသော မျိုးစုငယ်များကို ဖော်ထုတ်နိုင်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၃ ခုနှစ်ရောက်သောအခါ သိပ္ပံပညာရှင်များသည် လူသား NK ဆဲလ်များ၏ လုပ်ဆောင်ချက်အရ ကွဲပြားသော မျိုးစုငယ်များကို ဖော်ထုတ်နိုင်ခဲ့သည်။ နောက်ထပ်လေ့လာမှုများအရ NK ဆဲလ်များသည် ဟာပက်စ်ဗိုင်းရပ်စ်များကို ခုခံရာတွင် အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍကို မီးမောင်းထိုးပြခဲ့ပြီး မျိုးရိုးဗီဇ NK ဆဲလ်ချို့တဲ့မှုကြောင့် ပြင်းထန်သော ဟာပက်စ်ဗိုင်းရပ်စ်ကူးစက်မှုခံစားနေရသော လူနာတစ်ဦးအနေဖြင့် ဥပမာပေးခဲ့သည်။

တတိယဆယ်စုနှစ် (၁၉၉၃-၂၀၀၂): Receptors နှင့် Ligands များကို နားလည်ခြင်း

၁၉၉၀ ပြည့်လွန်နှစ်များနှင့် ၂၀၀၀ ပြည့်လွန်နှစ်များအစောပိုင်းတွင် သိသာထင်ရှားသောတိုးတက်မှုများကြောင့် NK ဆဲလ် receptors များနှင့် ၎င်းတို့၏ ligands များကို ခွဲခြားသတ်မှတ်ခြင်းနှင့် cloning ပြုလုပ်ခြင်းသို့ ဦးတည်ခဲ့သည်။ NKG2D receptor နှင့် ၎င်း၏ ဖိစီးမှုကြောင့်ဖြစ်ပေါ်လာသော ligands ကဲ့သို့သော ရှာဖွေတွေ့ရှိမှုများသည် NK ဆဲလ်များ၏ "ပြောင်းလဲထားသော" မှတ်မိခြင်းယန္တရားများကို နားလည်ရန် အခြေခံအုတ်မြစ်ချပေးခဲ့သည်။

စတုတ္ထဆယ်စုနှစ် (၂၀၀၃-၂၀၁၂): NK Cell မှတ်ဉာဏ်နှင့် လိုင်စင်ချထားပေးခြင်း

ရိုးရာအမြင်များနှင့် ဆန့်ကျင်ဘက်အနေဖြင့် ၂၀၀၀ ခုနှစ်များတွင် လေ့လာမှုများအရ NK ဆဲလ်များသည် မှတ်ဉာဏ်ကဲ့သို့သော တုံ့ပြန်မှုများကို ပြသနိုင်ကြောင်း ပြသခဲ့သည်။ သုတေသီများက NK ဆဲလ်များသည် antigen-specific တုံ့ပြန်မှုများကို ကြားဝင်ဆောင်ရွက်ပေးနိုင်ပြီး adaptive immune cells များနှင့်ဆင်တူသော "မှတ်ဉာဏ်" ပုံစံတစ်ခုကို ဖွံ့ဖြိုးနိုင်ကြောင်း ပြသခဲ့သည်။ ထို့အပြင်၊ NK ဆဲလ် "licensing" ၏ အယူအဆ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ပြီး self-MHC မော်လီကျူးများနှင့် အပြန်အလှန် ဆက်သွယ်မှုများသည် NK ဆဲလ်တုံ့ပြန်မှုကို မည်သို့မြှင့်တင်ပေးနိုင်သည်ကို ရှင်းပြခဲ့သည်။

ပဉ္စမဆယ်စုနှစ် (၂၀၁၃-လက်ရှိ): ဆေးခန်းအသုံးချမှုများနှင့် မတူကွဲပြားမှု

လွန်ခဲ့သောဆယ်စုနှစ်အတွင်း နည်းပညာတိုးတက်မှုများသည် NK ဆဲလ်သုတေသနကို မောင်းနှင်ခဲ့သည်။ Mass cytometry နှင့် single-cell RNA sequencing တို့သည် NK ဆဲလ်များအကြား ကျယ်ပြန့်သော phenotypic diversity ကို ဖော်ထုတ်ခဲ့သည်။ ဆေးပညာအရ NK ဆဲလ်များသည် သွေးကင်ဆာရောဂါများကို ကုသရာတွင် အလားအလာကောင်းများကို ပြသခဲ့ပြီး ၂၀၂၀ ခုနှစ်တွင် lymphoma လူနာများတွင် CD19 CAR-NK ဆဲလ်များကို အောင်မြင်စွာအသုံးချခြင်းဖြင့် သက်သေပြခဲ့သည်။

အနာဂတ်အလားအလာများ- အဖြေမရသေးသော မေးခွန်းများ နှင့် አዲስ မိုးကုပ်စက်ဝိုင်းများ

သုတေသနဆက်လက်လုပ်ဆောင်နေချိန်တွင် စိတ်ဝင်စားဖွယ်ကောင်းသော မေးခွန်းများစွာကျန်ရှိနေပါသည်။ NK ဆဲလ်များသည် antigen-specific memory ကို မည်သို့ရရှိသနည်း။ NK ဆဲလ်များကို autoimmune ရောဂါများကို ထိန်းချုပ်ရန် အသုံးချနိုင်ပါသလား။ NK ဆဲလ်များကို ထိရောက်စွာ အသက်ဝင်စေရန် tumor microenvironment ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော စိန်ခေါ်မှုများကို မည်သို့ကျော်လွှားနိုင်မည်နည်း။ နောက်လာမည့် နှစ်ငါးဆယ်သည် NK ဆဲလ်ဇီဝဗေဒတွင် စိတ်လှုပ်ရှားဖွယ်ကောင်းပြီး မမျှော်လင့်ထားသော ရှာဖွေတွေ့ရှိမှုများကို ကတိပြုထားပြီး ကင်ဆာနှင့် ကူးစက်ရောဂါများ။